Guilhèm de Peitius: Song for New Romance (From Occitan)


Fa longtemps qu'ai pas revirat res de la lenga d'òc ni mai escrich subre sa literatura. E ja qu'i torni, ço'm par, deuriái tornar començar a la debuta. Alara...

Dins una encontrada de longa romanizacion, a una epòca ont las corts del sud de Gàllia èran totjorn en contacte cultural indirècte amb las ṭā'ifas musulamanas d'Al-Andalós, sota lo triple signe d'amor, de jòia e de jovença, nasquèt la primièra literatura escricha "en plana lengua romana" coma lo diguèt aptament Jaufré Rudel. Dins lo sègle seguent, lo dialècte roman d'aquela literatura primairenca va venir la lenga lirica per excelléncia per las regions de parla romanica.

Guilhèm IX de Peitièus, lo duc d'Aquitània, lo prince del Trobar e lo mai grand feodal de son temps, es lo primièr trobador conegut. Sa cort, situada a l'entorn dels grands monastèris de Lemòtges e Peitièus aguèt una granda importància per l'istòria literària de la lenga. Mas sembla pauc versemblable que l'art de trobar nasquèt a sa cort. Guilhèm, aital coma las compausicions a las qualas el leguèt son nom, foguèt probablament lo resultat e lo produch d'un long periòde de desvolopament que ne podem percebre uèi pas que qualques traças obscuras.

Ço que nos demòra d'aquela etapa de la literatura d'òc es pas qu'una fraccion relativament pichona de l'abondància lirica que segur existissià an aquela epòca, ço qu'es tipic quand se tracta d'una literatura vernaculara de l'Etat Mejana. Lo pauc que ne possedissèm a estat salvat, per aital dire, d'un naufratge istoric. 

Aquò dich, la situacion de l'occitan es evidentament pas gaire tipica, e es per aquò qu'ai causit d'escriure mon commentàri en òc. Al mai li torni pensar, al mai soi segur qu'es una bona idèa. Tot francament, se tracta d'una question de principi. La lenga es pas mòrta, e cal absoludament pas la tractar coma s'ela lo foguèsse. La majoritat de los qu'estudian la lenga en defòra de las regions occitanofònas dessabon gaireben tot de sas formas modernas. D'ont l'escarsitat dels trabalhs de lingüistica suls autors occitans contemporanèus. Emai las grandas òbras demòran èrmas d'estudi.

En mai del nombre globalament reduch dels lingüistas que trabalhan sus la lenga moderna, i a aguts plusors literators anglofòns que an seguidas las piadas d'Ezra Pound que, maugrat son multilingüisme literàri e sa fetichizacion dels trobadors, aviá pas res a dire sus la litteratura d'òc moderna. En fach, òm pòt se demandar perqué Pound s'interessava pas als activitats del Felibritge, vist qu'el èra aclin a babilhejar del "Spirit of Romance." Es una question que fins ara degun a pausada. Mas quitament s'el ne sabià, ieu dobti qu'un cambafin coma el aguèsse ausat s'encanalhar amb un simple "patoés", encara mai qu'avià pas res que mesprètz pels estatjants reals de las Tèrras d'Òc pendent lo temps que passèt en Provénça. Mas ara cauqui fòra l'ièra...

En tot cas, a mon vejaire, tot medievaliste, tot romaniste, tot literator que s'interessa a la lenga trobadorenca deuriá al mens saber un quicomet sus l'occitan contemporanèu. Deurián tanben far faça a un fach tragic: l'abotiment mai probable de la situacion actuala en frança es la fin de la lenga coma paraula sociala.

It's been a while since I've translated from Occitan or written about it. Since I'm getting back to it, I guess I should start way back at the beginning. So then...

In a country where the roots of Romanization ran deep, at a time when the courts of southern Gaul were as yet in indirect cultural contact with the Muslim ṭā'ifas of Al-Andalus, beneath the threefold sign of Love, Joy and Youth, the first Romance literature was born, in a language known then as "Lengua Romana." In the following century, the Romance dialect of that precocious literature would become the quintessential lyric language for the Romance-speaking world.

William IX of Poitiers, duke of Aquitaine, one of the most important feudal lords of his time, also known as Lo Prince Del Trobar, is the first known Troubadour. His court which lay in the environs of the great monasteries of Limoges and Poitiers was of great importance for Occitan literary history. But it seems hardly likely that the Troubadour tradition was born at his court exactly. William, no less than the body of work to which he bequeathed his name, was probably the product of a long period of development of which we can only perceive murky traces.

What still remains of that stage of Occitan literature is little more than a relatively tiny fraction of the lyric abundance that surely existed at the time. This is typical when it comes to vernacular literature of the Early Middle Ages. What little we do have of it has been salvaged, so to speak, from a historical shipwreck.

That said, the situation of Occitan is hardly typical, and it is for this reason that I have decided to write my  commentary in modern Occitan. It is in all honesty a matter of principle. Occitan is not dead, and it follows that one absolutely shouldn't treat it as if it were. Most who study the language, outside traditionally Occitan-speaking regions anyway, remain almost completely clueless about its modern forms. Whence, for example, the paucity of linguistic works on modern authors. Even the great works remain fallow fields of study.

Apart from the overall reduced number of linguists who work on modern Occitan, there have been quite a few anglophone literati following in the footsteps of Ezra Pound who, despite his literary multilingualism and his fetishization of the troubadours, had not a thing to say about modern Occitan literature. In fact one might wonder why,  given his habit of prattling on about the "Spirit of Romance", Pound didn't take an interest in the modern Occitan writers like Mistral, who had recently won a Nobel Prize. It's a question that has yet to be asked. But even if he knew about it, I highly doubt that a snooty prig like him would have dared slum it up with a lowly "patois" especially since he had nothing but scorn for the actual people living in Occitania during his stay in Provence. But I digress...

Anyway, it is my opinion that anyone interested in the language of troubadours, whether a Romanist or a lover of literature, ought to at least know a bit about the modern language. They will also have to confront a tragic fact: the most probable outcome of the current situation in France is the end of Occitan as a living language in social use.

Vòli cantar lo vent que parla en lenga d'òc
-Claudi Marti

Song for New Romance
By William IX of Poitiers
Translated by A.Z. Foreman 

In the sweet beauty of new days
The leaves reach out and young birds raise
Each in its native tweeted speech
The harmonies of a new song
Now it is right a man should reach
And have what he has sought so long

The way our love is going now
Is like a limber hawthorn bough 
Upon a tree that stands all night
Shaken in wind and sleet and rain
Till morning's sun comes stretching light
Over green leaves and boughs again

From her where good and beauty rise
No message yet has reached my eyes
So now I neither smile nor sleep
Nor take a stand nor dare advance
Till I am sure that she will keep
Our truce and yield to my demands

Let me recall that day once more 
We made sweet peace in our long war
When she made such a gift to me
Of love, her ring, and luscious oaths
God grant I only live to see
My hands again beneath her clothes

I don't care what weird things they say
To take my Nearest One away
I know how words of cant are spilled
And spread to rumors of no good
They boast what love their tools can build
But we're the ones who nail the wood


Novèl Chant
Guilhèm IX de Peitièus


Amb la doçor del temps novèl
Fuòlhon li bòsc, e li ausèl
Chanton chascus en lor lati,
Segon lo vèrs del novèl chant:
Adonc esta ben qu'om s'aisi
D'aquò dont om a plus talant.

La nòstra amor va enaicí
Com la brancha de l'albespi
Qu'estai sóbre l'arbre tremblant,
La nuòch, ab la pluòia e al gèl,
Tro l'endeman, que·l sols s'espand
Per la fuòlha vèrt el ramèl.

De lai dont plus m'es bon e bèl
Non vei messagièr ni sagèl,
Donc mon còrs non dòrm ni non ri
Ni no m'autz traire adenant,
Tro qu'ièu sapcha ben de la fi,
S'el es aicí com ièu demand.

Encar me membra d'un mati
Que nos fesém de guèrra fi
E que·m donèt un don tant grand,
Sa drudaría e son anèl:
Encar me lais Deus viure tant
Qu'aia mas mans sotz son mantèl!

Qu'ièu non ai sonh d'estranh lati
Que·m parta de mon Bon Vesi,
Qu'ièu sai de paraulas com van,
Ab un brièu sermon qui s'espèl:
Que tal se van d'amor gabant;
Nos n'avem la pèça e·l cotèl.



Nòtas sul tèxte occitan:

S1:

vèrs. Lo sens intentat aicí presenta fòrça ambigüitats. Se pòt que se tracta d'un "vèrs" dins lo sens mai o mens transparent de la paraula. Mas i a d'autras possibilitats, talas coma lo sens de "mesura" o de "ritme" o encar "tèxte verbal d'un cant."

s'aisinar - Las incertitudes que presenta aqueste tèrme son quasiment espantosas. Lo contèxt nos ajuda pas gaire. Lo sens de "gausir,"  lo de "trobar patz" e lo de "arrapar, panar" figuran dins l'esphèra semantica de la paraula.

S3

se traire adenant - aquesta expression deurià aver de nuàncias militaras, subretot en un contèxt ont la simbologia e los imatges cavalièrs, e lo caràcter generalment guerrièr de nombrosas passatges, pòdon pas èsser ignorats.

S5:

Bon Vesi – Se tracta d'un senhal, un tipe de pseudonime usat per designar l'amada o lo recipient de la cançon. Lo masculin es aicí utilisat coma abstraccion poetica.

Gabar, pèça — De costuma los comentadors an pres lo vèrbe gabar dins lo sens commun de "se vantar." Aquò es completament credible. Mas se pòt que lo sens mai literal de "se dobrir la boca" siá tanben relevant. Es a dire que d'autres van gabant de l'amor, se dobrissent la boca precisament perqu'an fam — al nivèl quasi literal — de ço que realament possedisson pas. Encara una autra possibilitat seriá de prendre pèça dins un sens mai obscèn. Se pòt que siá pas que mon imaginacion que me guilha, mas quand un òme que ven de cantar los elògis de sas proesas sexualas menciona sa "pèça" e un cotèl o d'autres objèctes fallics, ço'm par, i a pas gaire de grands mistèris a descobrir subre l'idèa generala.

No comments:

Post a Comment

There was an error in this gadget